Deel 2: Vertrek met de Trans Siberië Express

Het is vroeg in de avond. De bus brengt ons naar het station waar we op de trein zullen stappen. Een laatste toespraak van Jana: "niets kopen op de perrons want dat kan besmet zijn, geen foto's maken zonder begeleider, d.w.z. altijd iemand achter je rug houden om je te beschermen tegen dieven die weten dat het missen van de trein het verlies van de camera niet waard is." De tips schrikken behoorlijk af maar blijkt later heel erg mee te vallen. Alertheid is goed, maar je hoeft niet panisch te zijn. Aangekomen bij ons treinstel, wagon 12. We bevinden ons ongeveer halverwege de trein, en er blijkt een grote menigte Chinezen dezelfde wagon in te willen. Deze menigte Chinezen heeft echter een nóg indrukwekkender hoeveelheid bagage bij zich. Na een kordaat optreden van Jana, en wij al lang en breed in de trein zitten te wachten op de eerste schok van het treinstel, geven de Chinezen een staaltje van hun organisatie en coöperatieve talent. In een lange rij van het begin tot aan het eind van de wagon stellen de Chinezen zich op en geven grote koffers, tassen en heel veel dozen aan elkaar door. Resultaat is een niet te geloven hoeveelheid bagage die zeer soepel de coupes wordt ingetast. Enkele wagons zijn voorraadruimten geworden. In de kleine ruimte die er overblijft weten ze zich indrukwekkend vakkundig te installeren en gaan allerlei eetwaren opwarmen op kleine kookstelletjes. De eerste etensluchten vullen de vertrekken. Ons reisgezelschap is wat opgewonden van de eerste avond in de trein: nog 9000 km treinreis voor de boeg. Pas om 1u30 's nachts is de eerste stop, luchtje happen, sigaartje of sigaretje. Niet te ver van de trein want missen betekent ellende. De laatste slokken van de fles Russische bubbelwijn wordt meester gemaakt. Slapen op de nostalgische kadans.

Kamperen in de trein. Er is al vroeg bedrijvigheid in de treinwagon. De gebruikelijke ochtendtaferelen: slaperige gezichten, koffie en thee, broodjes en fruit dat van thuis is meegenomen. Het beddegoed wordt opgeborgen in de daarvoor bestemde ruimten onder de stoelen. De bedden boven kunnen omhoog worden geklapt zodat er meer leefruimte ontstaat in de vrij kleine coupé. Op het tafeltje in de cabine is een klein ontbijttafeltje gecreëerd. Gordijntjes worden weer weggeschoven om zoveel mogelijk uitzicht uit het raam te hebben. De flessen drank en lege zakken chips worden netjes in plastic afvalzakken gestopt. Een enkeling ligt achter op schema en begeeft zich waggelend door het smalle gangpad naar de wasruimte om zich op te frissen: "Môrge, goed geslapen op de kadans?" De een is daar beter in geslaagd dan de ander. "Ik moet zeggen de oordopjes zijn mij goed bevallen." Ook is het op de kadans van de trein moeizaam lenzen in en uit te doen, gaat het scheerapparaat wel eens te ver de bakkerbaarden in. Verder heeft het wel iets knus om à la kamperen te moeten leven.

Onze provodniki (elke wagon heeft een of twee conducteurs die verantwoordelijk zijn voor het reilen en zeilen in de coupé) is een aardige man, beetje stug natuurlijk, maar doet goed zijn best om ons van alle gemakken te voorzien. Elke ochtend wordt het gangpad en het kleedje in onze coupe met een oude oostblok stofzuiger schoongemaakt. Je kunt bij hem trouwens ook koffie, bier en fris kopen. Hij haalt ook de afvalzakjes op uit de coupés en gooit deze vervolgens door de openingen tussen de wagons naar buiten. Met een hels kabaal wordt glas en andere troep tussen rails en wielen verpulverd. Het traject langs de rails moet in lengte en oppervlakte waarschijnlijk de grootste afvalbelt zijn in Rusland.

Na vele haltes gedurende de nacht stopt de trein nu in Perm waar we kennis maken met autochtonen die van alles verkopen: van plastic bloemen tot bosuitjes. De bloemen worden door onze Chinese wagongenoten opgekocht en zien ook hierin weer handelswaar. Wij kopen echter wat goederen voor de kortere termijn; enkele joghurtjes, water en wat Russische brood. Anderen die al wat eerder met de dag begonnen zijn kopen wat flesjes bier. De stop duurt wat langer omdat er een extra diesel-locomotief aan de trein wordt toegevoegd. De trein maakt zich namelijk op voor een klimmend traject naar het hoogste punt van de Oeral. Op een afstand van 1777 km van Moskou stijgen we uiteindelijk naar een hoogte van 1850 meter. In een langzaam maar gestaag tempo passeren we hier een mijnbouwgebied. Tussen vervallen industriegebouwen zijn de kenmerkende hoge stellages te herkennen met grote ronde wielen.

Verder zit iedereen al snel in een rustig en ontspannen ritme: boekje lezen, tukje doen, beetje kletsen in de gangpaden. Verder op zijn tijd wat roken in de kleine ruimte aan een van de kopse kanten van de wagons, koffie zetten met het kokende water van de Samovar (elke wagon heeft een op kolen gestookte waterketel). De Chinezen uit onze wagon tappen hieruit liters warm water om er soep van te zetten, rijst mee te koken, of andere ondefinieerbare dingen mee te maken.

België - Nederland. Avondeten in de restauratiewagon is ook een heel apart gebeuren. De menukaart biedt een vijftal gerechten, alle met vlees en aardappelen. Brood en salade apart bestellen. Gelukkig is er ook wijn en 'champansky'. De rundvleesschotel wordt in weinig tijd opgediend, de schnitzel duurt bijna een uur voordat ie geserveerd wordt. Wat de reden daarvan is zullen we nooit te weten komen want de bediening spreekt geen woord behalve ‘t Russisch. Voor een tweede fles wijn moeten we midden onder het eten opstaan om het onder de bank vandaan te halen.

Inmiddels is een deel van de groep aan het infiltreren met de Chinezen uit de wagon. Onze shagjes zijn interessant, er worden met diverse woordenboeken veelal onzinnige zinnetjes uitgewisseld. Dat versterkt de sfeer en de band. En, oh ja, het blijkt te kloppen: Chinezen hebben moeite met de 'r' en de 'f'. Op het eind van de avond klit bijna de hele groep samen in een coupe en komt er opeens leven in de brouwerij. Voornamelijk aangewakkerd door op de stations gekochte halve litertjes wodka. De gebruikelijke gangmaker moppentappen wordt uit de kast gehaald en omdat onze groep deels uit Belgen en deels uit Nederlanders bestaat kun je wel raden waar die moppen over gaan. De tijd gaat dan snel voorbij en dat je met een relatief traag vervoermiddel als een trein ook de biologische tijdklok in de war kunt krijgen, blijkt wanneer iemand ineens opmerkt dat er een raar licht opdoemt aan de einder. Noorderlicht kan het niet zijn. Nuchter merkt iemand op dat het gewoon ochtend wordt.

Trans Siberië. Ochtendritueel: opstaan, ontbijtje met brood, gisteren op het perron gekocht. Gelukkig hebben we wat broodbeleg meegenomen van huis want dat is hier niet te krijgen. Wat er wel goed verkrijgbaar is: drank, brood, fruit, af en toe joghurt. Net na het ontbijt naderen we de volgende stop: Omsk, 15 minuten de tijd om even de benen te strekken. Deze grote stad ligt op 2716 km van Moskou en we hebben nu ongeveer eenderde van het traject van de Rossija afgelegd. Met een half miljoen inwoners een enorme industriestad. Vele pluimen donkere rookwolken verraden fossiele brandstoffen industrie. In de omgeving zie je dan ook veel goederentreinen waarin kolen en olie vervoerd worden. Wanneer de trein weer rijdt en we verder van het centrum van Omsk verwijderd raken worden de rangeerpercelen ingewisseld voor vele kleine buitenwijkjes die door modderige wegen verbonden zijn. Kleine houten huisjes vormen kleine gemeenschappen met moestuintjes waarin van alles gekweekt wordt. Alle huizen zijn hier volledig opgetrokken uit hout. Veruit het goedkoopste bouwmateriaal want Rusland levert eenderde van de totale houtproduktie in de wereld. Alle huizen hebben kleine raampjes waar aan weerszijde houten luikjes zitten. Dat verraadt koude in de winter, landklimaat. Inwoners van die buitenwijkjes gaan, als ze geen oude versleten Wolga, Lada of motor met zijspan hebben, te voet langs de spoorlijn naar de stad waar ze wat proberen bij te verdienen met zelfverbouwde groenten. Ook op de perrons van Omsk is het druk met lokale bewoners die allerhande waren aan de Rossija-man en -vrouw proberen te brengen. Brood, vis, kleine bosjes prei, allerhande fruit, pannekoekjes gevuld met iets wat op zoete geitenkaas lijkt. Een enkeling verkoopt bier en wodka, en dat alles tegen zeer lage prijzen. Ook kun je soms een typisch drankje kopen dat Kwas heet (op z'n Russisch Kbac); zit in een zelfde fles als bier dus vergis je niet, alleen is dit gemaakt van gist en brood en zit er geen alcohol in. Het is nog het best te vergelijken met ons Hollandse bruin bier.

Uitzicht uit onze trein is monotoon geworden, her en der zie je nog een enkel huisje staan. Verder is het landschap een uitgestrekte grasvlakte geworden, ook wel Taiga genaamd. Een toendra met dwergstruiken en vele kleine bosjes berkenbomen. Af en toe een veldje met korstmossen, vele soorten en kleuren bloemen. Rusland is zuinig op zijn flora, het land kent onnoemelijk grote delen beschermd gebied. Hoe prachtig het landschap ook is, op een goed moment wordt elk uitzicht saai en zijn vele van onze wagon naar afleiding gaan zoeken: boeken worden uit de koffers gepakt, sommigen doen een klein middagdutje. Anderen leggen weer contacten met de Chinese reisgenoten die in de omgeving van Peking wonen en twee jaar van huis zijn geweest om als gastarbeider in Moskou te werken, in de bouw. Waar we het meest contact mee hebben is een jongen van 21, ongetrouwd, en een man die twee kinderen heeft (de Chinese wet laat meer dan een kind toe maar dan moet je daar wel veel belasting voor betalen).

Tijd weer voor avondeten. Op naar de restauratiewagen. Allereerst bestellen we champanski, en weer moeten we opstaan om de wijn onder in de bank vandaan te halen. Er staan grote hoeveelheden dozen in de uiteinden van de wagon. We kunnen er niets anders van maken dan dat dat wel eens handel zou kunnen zijn die in China met grove winst verkocht gaat worden. De juffrouw in de restauratiewagon is even humeurig als gisteren. Dat zal wellicht van de drukte zijn want als we de menukaart aangeboden krijgen zien we dat het assortiment geslonken is naar één gerecht, verder zijn net als gisteren, salade, kaviaar en soep te krijgen. Het eten is niet bijzonder, wel lekker omdat het 't enige warme eten is dat je ziet al die dagen. Het schamele aanbod is dus behoorlijk uitgedund. Van de gerechten die niet verkrijgbaar meer zijn werden de prijzen uitgegomd. Alleen die goulash is nog voorradig. En met alle respect eten we wat de pot schaft. Dat eten in Rusland schaars was wisten we al. Aan het uitzicht hebben we ook kunnen concluderen dat het allemaal erg somber en triest is hier. Bovendien zitten we hier midden in Siberië. Wat wil een mens nou nog meer?

Novosibirsk-stop, omstreeks middernacht hebben we een kwartier de tijd even de benen te strekken en een verkenning in de stationshal te maken, tijd om allerhande troepjes en eetwaren kopen. Terug in de trein is er een feestje, Christ is jarig. Iedereen draagt wat Russische wijn en wodka bij, wat een soort van Russische fuif oplevert. Iedereen kruipt in een coupe: 8 beneden op de banken, de rest boven. Van een Chinese handelaar werd een streng bloemen gekocht ter versiering samen met het wc papier voor de slingers. Diep in de nacht, als de conducteurs en de enkele Chinese reisgenoten (Vanwege het gebrekkige Chinees dat we kennen verbasterd tot Oei, Hoehangtie en Ding Dong) ook meedelen in de feestvreugde, worden wat authentieke gerechten uitgewisseld, culturele gebruiken besproken. De onvermijdelijke polonaise wordt tot slot gedanst tot iedereen, minstens lichtelijk aangeschoten zijn of haar Transsiberische bedstede inrolt.

Iedereen is een beetje duf van de drank van gisteren. Als we de plaats Krasnojarsk (iets meer dan 4100 km van Moskou) gepasseerd zijn gaat de trein weer lichtelijk stijgen, wordt de regen ijskoud en dwarrelt er donkere rook uit de schoorsteentjes van de houten huisjes langs het spoor: dit is Oost Siberië, bekend om zijn verbanningsoorden en elektriciteitscentrales (mogelijk vanwege de vele grote rivieren die hier stromen). Licht glooiend landschap met steppen en naaldwouden, regen. Het wordt langzaam aan weer etenstijd, maar eerst maken we ons op voor een stop in Inzhneudinsk, een plaats die bestaat uit veel houtzagerijen en kolenmijnen. Mooie oude vergane glorie...

Eten in de restauratiewagen. Het is er echter druk en daardoor geen plaats voor ons. We besluiten dat iemand in de restauratie wagen achterblijft en seint met een zaklamp wanneer er weer plaats is. Een half uur later wordt het sein lege tafels waargenomen door iemand die uit een raam hing, op naar de restauratiewagen. Hier blijkt als we plaats hebben genomen aan de tafels wat de reden was van de drukte: er is weer voedsel ingeslagen en er prijken op de menukaart weer drie gerechten. We bestellen allen salade, schnitzel en wijn. Voor de wijn moeten we weer opstaan. Afrekenen 8,- p.p. en 10,- voor champanski (wijn is relatief duur hier, wel lekkere wijn, veel keuze, wij kiezen die uit Moldavië). Terug in de coupé willen de meesten vroeg naar bed: de biologische klok weer op orde brengen en morgen is het weer vroeg dag voor het Baikal Meer. Laatste slok wijn van de champanski, slapen.

Baikal. De dag van vandaag begon met vroeg opstaan. Rond het ochtendgloren zouden we bij het Baikal Meer aankomen. De meest fanatieken van ons gezelschap waren zo'n 4 uur 's-ochtends present. Slaperig de cabine uitgestrompeld komen we op een hoogtepunt van de treinreis. Siberische ochtend: frisse en schone lucht dwarrelt door de openstaande gangraampjes naar binnen, slierten nevel worden verlicht door de zon die nu net boven de einder uitkomt. Een sprookje, dat is de beste omschrijving. De bergen worden hoger, de bochten scherper. Een paar uur later dan verwacht naderen we dan eindelijk het oudste, grootste en diepste zoetwaterreservoir ter wereld: het Baikalmeer. Voor natuurliefhebbers een stukje paradijs op aarde. Zij het zonder palmbomen en zonverwarmde stranden. Nee, hier komt men voor Omoel, een zalmachtige vis, baikalzeehonden, bruine beren en herten. Maar dan moet men wel snel zijn want de houtkap in de omstreken gaat hier rap en onverminderd voort. Bovendien verontreinigt volgens milieubewegingen de plaatselijke papierfabriek het meer. Wij merken hier niets van want de trein slentert gestaag het gracieuze meer voorbij. Toch stopt de trein in Irkutsk voor reizigers die hier een tussenstop willen maken. Of voor autochtonen die in een van de vele flats wonen. Op het zeer uitgebreide spoorwegennet is het een bedrijvigheid van jewelste, lange treinen, wagons met hout. Onnoemelijk veel uitgerangeerde locs staan op een locomotiefkerkhof. Enkele oude zwarte stoomlocs ertussen. Het treinmaterieel wat hier staat en wat we onderweg tegenkomen is immens. Overal staan wagons en locomotieven, sommigen in gebruik, maar velen ogen te geroest om nog functioneel te kunnen zijn. Ditzelfde geldt trouwens ook voor vele gebouwen die we onderweg zijn tegenkomen. Eens moet het een machtig land geweest zijn met een krachtig draaiende economie, maar industriegebouwen zijn in vervallen staat, huizen onderkomen, de bevolking oogt arm.

De volgende stop is Oerlan Oede, op 5647 km van Moskou. Ook hier staat weer een onwaarschijnlijke hoeveelheid treinen en wagons. Dit is tevens het punt waar de Trans Siberië Express splitst in de Trans Mantsjoerijë en de Transmongolië variant.

'Klein' oponthoud. Na zes dagen treinen naderen we de grens met China. Het is een uren durende stop waarbij de Russische grenswachters alle tijd krijgen om onze ingevulde formulieren te bestuderen. Omdat Rusland en China verschillende spoorbreedte hebben worden de wagons op een ander onderstel geplaatst. Dit overzetten gebeurt in een grote hangaar. Het stationsgebouw is een raar groot gebouw, mooi opgeknapt van buiten, maar leeg, kaal en vervallen van binnen. In verschillende vertrekken zitten douaniers driftig te stempelen in de formulieren van de reizigers, of typen op oude typemachines, alles in tweevoud met ouderwets carbonpapier. In een ander hok zitten ook douaniers, maar met een andere functie, zij hebben niets met het papierwerk van doen, zij controleren in een later stadium de treinstellen. Ergens op de eerste verdieping moet het mogelijk zijn om geld te wisselen. Met wat geluk heeft het personeel zin om onze vele roebels die over zijn om te wisselen. Sommige reisgenoten hebben nog meer dan een halve ton Russische valuta in de portemonnaie zitten. Eenmaal boven gekomen zijn de bordjes richting wisselkantoor verdwenen. De eerste kamer die we lukraak binnenlopen heeft een zeer oude en vervallen balie, stukwerk komt van de plafonds, resten afval in de hoek. In volle glorie was dit een fantastisch mooi gebouw: grote balzalen met bewerkte plafonds en marmeren vloeren, open haarden, houten lambrizering. Nu oogt het armoedig. De centrale verwarmingsbuizen lopen gedeeltelijk over de vloer, overal liggen houten balken en latten om de boel op te knappen. Twee deuren verder is een wat kleinere kamer omgebouwd tot 'Bank'. Tegen een alleszins redelijke koers worden de roebels in het land gehouden.

Sommigen gaan een, op het zijspoor gerangeerde, oude zwartgeblakerd stoomlocomotief op de gevoelige plaat vastleggen, terwijl een ander deel van de reizigers de tijd nemen om even een glimp van het stadje op te vangen. Door een ijzeren hek van een meter kan het station worden verlaten om naar de stad te lopen. Daar treffen ze niet meer dan een trieste hoeveelheid flats en vervallen huizen aan. Ruim op tijd terug naar het station want wanneer de trein weer vertrekt kan niemand vertellen. De eerste kennismaking met China is al aan deze kant van de grens. In de slecht schoongemaakte wc's zijn enkele 'karakters' te lezen van een gebruiker die het touwtje van de spoelbak te vies vond om aan te raken. Het best kun je hier wat te lezen, eten en drinken meenemen om jezelf te vermaken. Of beter, zoals de meeste Chinezen doen, een spelletje kaarten.

Na enkele uren moeten we instappen want de trein schijnt weer te vertrekken. Hoewel, dat duurt nog even want alle signalen wijzen erop dan men hier vreest voor mensensmokkel. Alle ramen moeten dicht, de luiken onder de treinstellen worden een voor een gecontroleerd. Er zou eens iemand via de trein het land uit kunnen vluchten. Het duurt nog een eeuwigheid voor de trein die nu onaangenaam warm begint te worden (de termometer op het gangpad geeft 39 graden aan) vertrekt. Lang staat de trein nog stil. En niemand weet waarom dit eindeloze wachten de kurkski op de wrange Russische wijn moet zijn. De sfeer wordt wel weer even nieuw leven ingeblazen wanneer blijkt dat een kudde koeien naast onze treinstellen tussen het ongerepte onkruid staat te grazen. Blijkbaar wordt alleen ons spoor gebruikt voor treinverkeer.

Eindelijk sjokt de trein weer langzaam door niemandsland tussen twee grootmachten. Het landschap lijkt heel erg op dat van Inner Mongolië. En blijkbaar heeft Rusland patent op de berkenbomen want die zijn samen met de Russische grens achter ons verdwenen. Er is echter nauwelijks tijd om van het schitterende niemandsland te genieten: de provodniki’s delen al weer formulieren uit. Ditmaal voor Chinese grens-formaliteiten. Ineens is er in onze wagon groot machtsvertoon van de Chinese douane, een filmende reisgenoot wordt door een douanier bijna letterlijk door een openzwaaiende deur de camera uit de handen geslagen. Wat Chinese kreten die ver boven het normale conversatievolume uitreiken manen ons als honden met de staart tussen de benen de cabines in. Paspoorten worden bekeken, niets aan de hand. Even later komen twee Chinese, wat verlegen, meisjes in gebrekkig Engels vragen of we huisdieren bij ons hebben of fruit. Op dit laatste moeten we bevestigend antwoorden en de van thuis meegebrachte Granny Smith’s verdwijnen in een grote plastic zak. De meisjes bedanken nederig en lopen giechelend naar de volgende cabine.

"Een pagode" wordt luid geroepen in de aangrenzende ruimte. Zij het een moderne betonnen versie, zo ontdekken we als echte Europeanen de eerste tekenen van de Chinese beschaving! Eenmaal de grens over is het hele gezelschap onder de indruk van de zo andere wereld die zich hier openbaart. Het landschap, net over de Chinees-Russische grens (nog steeds à la Inner Mongolië) bestaat uit eindeloze grasvlakten met lage bergen. Her en der wat geiten- en eendenhoeders, veel maisvelden, Afrikaans aandoende silo's waarin de geoogste mais bewaard wordt, en... de eerste rijstvelden. De mensen die we met de trein passeren lachen, zwaaien naar de trein. Er staan zelfs jaknikkers in het midden van een klein stadje, waaromheen lemen hutjes gebouwd zijn. Een olie-achtige substantie komt hier op gezette plaatsen uit de grond en vormt zwarte olieplassen van een paar meter doorsnee.

Her en der worden enkele stoomlocomotieven gesignaleerd, een groot deel daarvan nog in bedrijf. Ogen tekort om alles goed op te nemen. De conclusie is snel getrokken: Rusland is een erg fascinerend land om doorheen getrokken te zijn, maar nu we eenmaal in China gekomen zijn slaakt iedereen een zucht van verlichting. Bij de eerste stop na de grenscontrole kopen we eenvoudig maar heerlijk eten bij sympathieke Chinezen die gretig hun best doen om Engels te praten. Het bier smaakt ineens nóg lekkerder.

China olé. Terug in de coupé, de trein weer op gang. We worden uitgenodigd door Ding Dong om een pilsje mee te gaan drinken in de restauratiewagen, het is inmiddels 12u00 's nachts geworden. Het is zijn afscheidsmaal want morgen verlaat ie de trein om na twee jaar weer terug te keren in zijn geboortedorp. Ding Dong maakt ons wegwijs met de Chinese menukaart. Wat een verademing deze eetmogelijkheid. De restauratiewagon oogt om te beginnen al veel beter dan de Russische variant. Bovendien is de bediening aardiger en het eten goddelijk, wat een verademing. Keuze uit vele gerechten. De karakters zijn voor ons nog oncijferbaar maar geen nood, Ding Dong bestelt. Ineens valt ons ook op dat de trein geruislozer is geworden. De nieuwe onderstellen die we aan de grens hebben gekregen lopen soepeler en schokken minder. Dat wordt heerlijk slapen…

Vreemde toestanden omstreeks 3 uur in de nacht. De trein lijkt gewoon te stoppen op een station ergens in China. Door het wegvallen van de kadans word ik wakker en ga op verkenning uit. De provodniki blijkt, eenmaal op voor hem vreemd grondgebied, zijn verantwoordelijkheid aan de versleten Russische laars te lappen. Hij komt anders gezegd niet opdagen in de hal zoals gebruikelijk om de wagondeur te openen voor het inmiddels ritueel geworden ‘benen strekken‘-‘luchtje happen’. Alleen hij is bevoegd voor het openen van de deuren maar vanwege zijn afwezigheid neem ik zelf maar het initiatief om zo toch even voet aan Chinese bodem te kunnen zetten. Na enkele minuten komt een jonge Chinees aangehold en probeert heftig geëmotioneerd mij iets duidelijk te maken. Na enige tijd blijkt ie zijn paspoort kwijt te zijn. Mijn apatische houding (het is tenslotte midden in de nacht en nog geen vijf minuten geleden sliepen ik nog) zint hem niets en in een mum van tijd begint hij onder de treinstellen te morrelen aan metalen hendels en zoekt vervolgens ook op de grond naar zijn paspoort. Vanuit het conducteurskamertje kabbelt nu gezang; dronkemansliederen klinken in alle talen hetzelfde. Aan de andere kant van de wagon, waar we de deur nu ook maar open hebben gezet, klinkt gesputter, getjoek en een stoomfluit. Dat kan maar een ding zijn: ja hoor, en in het donker schuiven twee imposante stoomlocs recht voor de neus voorbij. De stoom licht wit op door tegenlicht van straatlantaarns. Majestueus rijden de stoommachines inclusief kolenwagon van ons weg om een minuut of vijf later weer met een hele trits goederenwagons de andere kant op in ‘t donker te verdwijnen, wat een fantastisch gezicht! De tijd heeft hier zo'n halve eeuw stilgestaan.

Inmiddels zijn aan de andere kant van onze trein enkele stationschefs in uniform op ons treinstel aangesneld om de radeloze Chinees te helpen. Het geheel begint wat weg te krijgen van een surrealistische film die we in levende lijve meemaken. Op de kleine overloop heeft zich inmiddels een kleine meute Chinezen aangemeld die ook het naadje van de kous willen weten. Alles bij elkaar staat de trein zo'n 25 minuten stil. De ladderzatte Alec (onze provodniki) waggelt nu over de overvolle overloop, maant ons naar binnen en doet vervolgens de deuren dicht. Een instinctmatige handeling die onwaarschijnlijk soepel verloopt voor iemand die zo dronken is. Hij waggelt terug naar zijn cabine van de ene wand naar de andere, terwijl de trein rustig meer en meer vaart maakt. Op de vraag of alles goed met hem is en wat er allemaal gebeurt is maakt hij heel fanatiek het gebaar met de geheven middelvinger. Zo kennen we Alec niet, maar het zal wel komen omdat hij nu op het grondgebied is van zijn buurland China. Deze twee bevolkingsgroepen liggen elkaar niet zo en lijken in veel opzichten toch wel elkaars tegenpolen. De Chinezen in onze coupé bouwen een bescheiden feestje midden in de nacht, zij ruiken immers hun thuis. Uiteindelijk hebben we nu dus een dronken conducteur, een radeloze Chinees die zijn paspoort kwijt is en vier locomotieven gezien die niet als museumstuk staan opgesmukt, maar in werking hun vele paardekrachten tonen. Een interessantere introductie van dit fantastische land kan een mens zich niet wensen. Nog wat slokken van die overheerlijke Chinese witte wijn (uit de restauratiewagon meegenomen), slapen… Hoewel niet voor iedereen. Inmiddels is er ook nog een kleine romance ontstaan tussen één van onze reisgenoten en de in haar cabine verblijvende Chinese student. En ook de provodniki's hebben inmiddels allebei naast het gezin thuis een liefde erbij gekregen, en wel aan boord van de trein. We weten nog niet hoe het zou moeten gaan heten, maar we zijn het er over eens dat Joop van den Ende en John de Mol zouden smullen om er een prachtige soap over te maken, onder de naam Goede Treinen, Slechte Treinen of zo, of Lovetrain.

Afscheid Chinese reisgenoten. Onze inmiddels vriend geworden Chinees ‘Ding Dong’ stapt in Chenfeng uit, want daar wonen zijn ouders die hij een paar jaar niet gezien heeft. Hij is helemaal opgewonden zijn geboortestreek weer terug te zien. Maar niet alleen hij ziet na lange tijd zijn geboorteland weer terug, ook de rest van de Chinezen in onze wagon maakt zich op om uit te stappen. Samen met de rest van de groep wordt er met man en macht gewerkt om de koffers die in Moskou aan boord kwamen allemaal in no time op het perron te krijgen, dat vereiste de nodige samenwerking, in het gangpad door middel van een doorgeefsysteem.

Na een emotioneel afscheid is het weer tijd voor eten. We kunnen kiezen uit afhaalchinees of eten in de restauratie-wagon. We besluiten weer te kiezen voor de luxueuzere variant, je bent tenslotte niet elke week in de Trans Siberië Express. Deze restauratiewagon oogt groter en langer dan de Russische variant, maar bij nadere bestudering is het een kwestie van efficiëntie en hebben de Chinezen het gewoon weer beter voor elkaar dan in de Russische eetwagon het geval was. De ene helft is gereserveerd voor de keuken waar het een bedrijvigheid van jewelste is met druk door elkaar lopende Chinese koks die heftig met de woks staan te schudden. De andere helft van de eetwagon is ingeruimd voor zitplaatsen, bijna 2 keer zo veel als we tot nu toe gewend waren. Maar die extra ruimte is ook hard nodig want er zijn zo te zien meer reizigers die weten dat de Chinese kookkunsten er niet om liegen. Het ziet er erg schoon uit. Een stuk of 10 mensen runnen de tent waar je gemiddeld voor 12,50 p.p. inclusief drank je buik vol kunt eten. Eenmaal eten besteld (met de Engelse woorden: vegetables, chicken, beef en pork kun je al heel wat bestellen) is het onbegrijpelijk hoe het eten wordt opgediend: als je met z'n tweeën bent en je besteld twee gerechten, krijg je een bakje rijst, een bord met eten waar je vervolgens beide van eet, uiteraard met stokjes. Vervolgens verschijnt het volgende bord met het andere gerecht, je eet dus altijd alles met elkaar en altijd samen van hetzelfde bord.

Tijdens ons eten stoppen we op een klein stationnetje. De perrons zijn veel leger dan in Rusland het geval was. De mensen moeten hier een kaartje kopen om op het perron te komen. Als iemand dan op het perron staat zonder in te stappen is dat omdat die persoon iemand af komt halen. Handelaars hebben daar blijkbaar meestal geen geld voor, want slechts een enkele keer tref je een rijdend stalletje aan. Verder wordt er alleen iets verkocht in kleine communistisch ogende permanente winkeltjes die aan de rand van het perron zijn gestald. Het wordt al donker als we weer gaan rijden, en eenmaal betaald voor het avondeten wordt het tijd om de koffers te pakken en de cabines op orde te brengen. Morgenochtend ongeveer 7 uur plaatselijke tijd zal de trein arriveren in Beijing. Een extra fles wijn wordt meegenomen naar de cabine om het afscheid van de lange treinreis op een gepaste manier te vieren...

De geur van Beijing. 5 uur in de ochtend, nog twee uur voor de geplande aankomsttijd in Beijing. Korte nacht, weinig geslapen. De meesten van de groep wilden namelijk nabij de plaats Shahaiguan nog de Chinese muur aanschouwen. Hier leidt naar het schijnt, de bijna 2500 km lange Chinese muur tot aan de zee. Maar helaas, ondanks al ons speurwerk blijven we verstoken van een blik op het wereldwonder. Wel zien we inmiddels de voorsteden van Beijing. Een smog komt op de vroege ochtend de raampjes binnen gedwarreld. D.w.z. voor het eerst op onze reis krijgen we nu de voortekenen te zien van de miljoenenstad. Geen centimeter grond is hier onbenut gebleven: er is veel industrie met hoge schoorstenen waaruit zwarte rook dwarrelt, tussen de fabrieken door is veel groen te zien. De landbouw is hier voornamelijk gericht op mais en rijst. En langs de rails blijken de bergjes witzand geen termiethopen te zijn maar mensengraven. Naast elke berg zand staat een klein grafzerkje, op enkele graven liggen op de top ook nog wat losse witte stenen. De mensen mogen in China worden begraven waar ze dat maar willen. De overheid stimuleert weliswaar crematies, maar veel mensen, en zeker op het platte land, kiezen ze er vaak voor om in de buurt worden waar ze hun leven hardwerkend hebben doorgebracht begraven te. Letterlijk overal, tussen de maisvelden maar ook hier pal langs het spoor, kun je dus graven ontdekken.

Verder naar deel 3 van dit reisverslag: Aankomst in Beijing